مفرده

خولنجان

* خولنجان*

بفتح خا و سكون واو و كسر لام و سكون نون و فتح جيم و الف و نون و آن را خسردو دارو و بتركى «قرغات» و بهندى «كليجن» و «كلاجن» نيز نامند.

* ماهيت ان‏

بيخي است سرخ تيره پر كره تند طعم تند بو و لذيذ و با حدت و آنچه بتحقيق رسيده بيخ درخت نانبول است كه بهندى پان نامند و درخت آن كهنه سال خورده باشد و منبت آن بلاد هند و بنكاله است و غليظ پر كره را قصبى و باريك صلب را عقاربى نامند و اين بهتر از اول است و قوت اين تا هفت سال باقي مى‏ماند

* طبيعت آن‏

در آخر دوم كَرم و خشك و كَويند در سيوم‏

* افعال و خواص ان‏

مقوى معده و احشا و هاضمه و باه و اعضاى باطني و كاسر رياح و ماسك بول و جهت صداع و صرع بلغمي و تصفيه صوت و سرفه رطوبي و رفع بدبوئى دهان و خوشبوئى آن و دردهاى بارد بلغمي و درد كمر و كسر رياح و آروغ ترش و رفع قولنج و برودت كرده و وجع آن و خنازير و سرطان و عرق النسا نافع و نكاهداشتن اندكى از ان در زير زبان رافع سستى آن و باعث سرعت تكلم اطفال و موجب شدت نعوظ و يك درم سائيده آن با يك اوقيه شير بز تازه دوشيده جهت تحريك باه مجرب و طلاى آن با آب و يا روغن زيتون و يا ياسمين زائل كننده كلف است مجرب مضر دل و حجاب سينه و مصدع محرورين مصلح آن صندل و طباشير و كوشت آب مرغ فربه و انيسون و حابس بول و مصلح آن كثيرا مقدار شربت آن تا يك مثقال و نيم و بدل آن دارچيني و كبابه است و جوارش خولنجان دو نسخه آن در قرابادين مذكور شد و عرق آن بسيار لطيف و محلل رياح و در سائر افعال الطف از اصل آنست و دستور كرفتن آن مانند عرقهاى ديكر است‏.

مخزن الأدويه: دائرة المعارف خوردنيها و داروهاى پزشكى سنتى ايران (طبع قديم)، ص: 407

توضیحات:

1- بیخ: ریشه. 2- منبت: رُستن جای. رستنگاه گیاه. جای روییدن گیاه. 3- قصبی: باریک. به مانند نی. کلکی. قلمی. 4- احشا: آنچه در سینه و شکم باشد از دل و جگر و معده و روده. (غیاث‌اللغات). 5- باه: شهوت. (آنندراج). 6- کاسر ریاح: شکننده‌ی بادها. 7- ماسک بول: نگه‌دارنده ادرار. 8- خنازیر: لوزه‌ای که در گلو پیدا شود. 9- عرق النسا: دردی است از دردهای مفاصل. 10- اوقیه: واحد وزن معادل هفت مثقال. 11- گرم شدن از خشم و غضب. 12- جوارش: گوارش.

تنظیم و توضیح: الماس طبیعت.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *